Zaćma, znana też pod łacińską nazwą katarakta, to choroba soczewki oka polegająca na jej stopniowym mętnieniu i utracie przejrzystości. Przez wiele lat może rozwijać się niepostrzeżenie, a pierwsze sygnały bywają mylone ze zwykłym pogorszeniem widzenia związanym z wiekiem. Tymczasem nieleczona zaćma prowadzi do poważnego upośledzenia wzroku, a w skrajnych przypadkach nawet do ślepoty funkcjonalnej. Jedyną metodą, którą uznaje współczesna okulistyka, jest chirurgiczne usunięcie zaćmy. Poniżej znajdziesz informacje o tym, jak rozpoznać pierwsze sygnały choroby, jak wygląda kwalifikacja do zabiegu oraz czego spodziewać się po operacji.

Objawy zaćmy i moment kwalifikacji do zabiegu usunięcia zaćmy

Zaćma jest określana przez specjalistów „złodziejem wzroku" — nie bez powodu. Przez długi czas objawy zaćmy rozwijają się powoli i niepostrzeżenie, przez co pacjenci często interpretują je jako naturalne starzenie się narządu wzroku. To właśnie ta stopniowość sprawia, że wielu chorych trafia do okulisty zbyt późno, kiedy zmiany są już zaawansowane. Wśród najczęściej opisywanych przez pacjentów dolegliwości wymienia się: pogorszenie ostrości widzenia, które nie poprawia się po zmianie korekcji okularowej, oraz uczucie oglądania świata przez zaparowaną szybę lub mgłę. Typowe są też trudności z widzeniem przy sztucznym oświetleniu i w nocy, a olśnienie — zarówno przy jasnym świetle słonecznym, jak i przy reflektorach samochodów — bywa szczególnie uciążliwe. Część pacjentów zauważa też podwójne widzenie jednym okiem lub zmianę odbioru kolorów, które stają się przytłumione i mniej nasycone. Warto zaznaczyć, że objawy zaćmy mogą dotyczyć jednego lub obojga oczu, przy czym nierównomierny postęp choroby w obu oczach jest zjawiskiem częstym. Na wczesnym etapie niektórzy pacjenci paradoksalnie odczuwają przejściową poprawę widzenia do bliży, co wynika ze zmian w refrakcji soczewki — zjawisko to opisuje się jako tzw. drugie widzenie. Nie jest to poprawa trwała i nie zwalnia z konieczności konsultacji okulistycznej.

Na przebieg i tempo rozwoju choroby wpływa wiele czynników. Poza naturalnym procesem starzenia się soczewki, zaćma może rozwinąć się w następstwie urazu mechanicznego oka, jako powikłanie cukrzycy, w przebiegu długotrwałej steroidoterapii lub po ekspozycji na promieniowanie UV. Zaćma wrodzona, diagnozowana u dzieci, to odrębna kategoria kliniczna wymagająca odrębnego podejścia terapeutycznego. Rozpoznanie choroby odbywa się podczas badania okulistycznego. Lekarz ocenia stan soczewki w badaniu lampą szczelinową i ocenia stopień zaawansowania zmętnień. Nie ma jednego, ustalonego progu, przy którym konieczna staje się operacja — decyzja o kwalifikacji do zabiegu usunięcia zaćmy zależy od tego, w jakim stopniu choroba wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjenta i jakość jego widzenia. Przy zaawansowanych zmianach, gdy zmętnienie obejmuje całą soczewkę, zabieg jest wskazaniem bezwzględnym. Przed samym zabiegiem przeprowadzana jest szczegółowa diagnostyka przedoperacyjna. Obejmuje biometrię oka, czyli precyzyjny pomiar jego długości osiowej i krzywizny rogówki, badanie OCT, ocenę pola widzenia oraz analizę parametrów niezbędnych do doboru sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. Od precyzji tych pomiarów zależy jakość widzenia po zabiegu. Kliniki OneDayClinic dysponują aparaturą pozwalającą na przeprowadzenie pełnej diagnostyki przedoperacyjnej w jednym miejscu, co eliminuje konieczność rozpraszania wizyt pomiędzy różne placówki.

Zabieg usunięcia zaćmy przebieg operacji i rekonwalescencja po zabiegu

Usunięcie zaćmy jest jednym z najczęściej przeprowadzanych zabiegów okulistycznych na świecie. Chirurgiczna technika stosowana w tym celu jest wystandaryzowana i polega na rozbiciu zmętniałej soczewki przy pomocy ultradźwięków i aspiracji jej fragmentów przez minimalne nacięcie w rogówce. Następnie do torebki soczewkowej, która pozostaje nienaruszona, wprowadzana jest sztuczna soczewka wewnątrzgałkowa. Niewielkie nacięcie zamyka się samoistnie, bez konieczności zakładania szwów. Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu miejscowym, najczęściej w formie kropli do oka. Pacjent jest przytomny i nie odczuwa bólu, choć może towarzyszyć mu pewien dyskomfort związany z intensywnym oświetleniem operacyjnym. Czas trwania zabiegu usunięcia zaćmy wynosi przeciętnie od kilkunastu do kilkudziesięciu minut i nie wymaga hospitalizacji. Po krótkim czasie obserwacji pacjent opuszcza placówkę tego samego dnia. Warunkiem powrotu do domu jest obecność osoby towarzyszącej, ponieważ przez kilka godzin po zabiegu widzenie w operowanym oku pozostaje niewyraźne. Wybór soczewki wewnątrzgałkowej to jeden z ważniejszych elementów przygotowania do zabiegu. Dostępne są soczewki jednoogniskowe, korygujące widzenie do dali lub do bliży, a dopłata za soczewkę toryczną lub wieloogniskową pozwala zmniejszyć zależność od okularów po operacji. Rodzaj wszczepionej soczewki zależy od stanu oczu, potrzeb pacjenta oraz budżetu, który jest w stanie przeznaczyć na zabieg — bo to właśnie typ soczewki ma największy wpływ na ostateczny koszt całości.

Po zabiegu pacjent otrzymuje zalecenia dotyczące stosowania kropli oraz postępowania w pierwszych tygodniach rekonwalescencji. Należy unikać wysiłku fizycznego, kąpieli w basenach i jacuzzi, pocierania oka oraz narażania go na zapylenie. Zalecane są kontrole okulistyczne — zwykle następnego dnia po zabiegu, po tygodniu i po miesiącu. Widzenie poprawia się stopniowo i u większości pacjentów stabilizuje się w ciągu kilku tygodni. Odrębnym zagadnieniem klinicznym jest zaćma wtórna, nazywana też zmętnieniem torebki tylnej. Może pojawić się kilka miesięcy lub nawet kilka lat po pierwotnym zabiegu i objawia się podobnymi dolegliwościami — stopniowym pogorszeniem ostrości widzenia, olśnieniem i trudnością w rozróżnianiu szczegółów. Jej leczenie nie wymaga ponownej operacji chirurgicznej — przeprowadzane jest metodą laserową, w warunkach ambulatoryjnych i trwa zaledwie kilka minut. Sieć klinik OneDayClinic, z doświadczeniem przekraczającym 16 800 przeprowadzonych zabiegów, realizuje zabiegi usunięcia zaćmy zarówno pierwotnej, jak i wtórnej w placówkach we Wrocławiu, Opolu, Oleśnicy, Brzegu, Gliwicach oraz w czeskiej Ostrawie, gdzie świadczenia objęte są refundacją NFZ w ramach przepisów o transgranicznej opiece zdrowotnej. Na każdym etapie — od diagnostyki, przez kwalifikację i zabieg, po kontrole pooperacyjne — pacjent objęty jest opieką zespołu złożonego z okulistów, optometrystów i ortoptystów.